Nasze naczynia krwionośne transportują codziennie kilka tysięcy litrów krwi przez organizm. Większość ludzi myśli przede wszystkim o samym przepływie krwi. Jednak struktura ściany naczynia jest co najmniej równie ważna.
Ponieważ naczynia krwionośne nie są sztywnymi rurkami. Muszą pozostać elastyczne, wytrzymywać naprężenia, a jednocześnie umożliwiać kontrolowaną wymianę tlenu, substancji odżywczych i płynów.
Wraz z wiekiem, długotrwałym siedzeniem, brakiem aktywności fizycznej lub stale podwyższonym poziomem stresu oksydacyjnego, funkcja i sprężystość ścian naczyń mogą się zmieniać. Wolne rodniki wpływają na komórki naczyń, a jednocześnie sprawność mikrokrążenia odgrywa istotną rolę w zaopatrywaniu tkanek.¹
Dlaczego ściana naczynia jest tak ważna
Zdrowie naszych naczyń krwionośnych nie zależy wyłącznie od poziomu cholesterolu i ciśnienia krwi.
Ściana naczynia krwionośnego składa się z wysoce wyspecjalizowanych komórek śródbłonka, włókien kolagenowych i struktur elastycznych. Reguluje przepływ krwi, wpływa na wymianę z otaczającymi tkankami i odgrywa rolę w określaniu efektywności transportu tlenu i składników odżywczych.²
W tym procesie kluczową rolę odgrywa śródbłonek – cienka warstwa komórek wyściełająca wnętrze naszych naczyń krwionośnych.
Komórki te nieustannie reagują na sygnały mechaniczne, metaboliczne i biochemiczne i biorą udział m.in. w regulacji średnicy naczyń, przepływu krwi i procesów zapalnych.
Stres oksydacyjny jest jednym z czynników, który może wpływać na funkcjonowanie komórek naczyniowych.³
Każdy, kto chce zrozumieć zdrowie naczyń krwionośnych, powinien nie tylko wziąć pod uwagę przepływ krwi, ale także strukturę i regulację samych ścian naczyń.
Pokrzywa – tradycyjna roślina o współczesnym znaczeniu
Pokrzywa (Pokrzywa zwyczajna) jest jedną z najbardziej tradycyjnych roślin leczniczych w Europie.
Zawiera różnorodne bioaktywne związki roślinne, w tym flawonoidy, kwasy fenolowe i fitosterole, takie jak beta-sitosterol.⁴
Ich właściwości antyoksydacyjne są szczególnie intensywnie badane. Badania eksperymentalne pokazują, że ekstrakty z pokrzywy mogą wchodzić w interakcje z reaktywnymi związkami i wykazywać działanie antyoksydacyjne.⁵
Oznacza to, że pokrzywa jest dziś interesująca nie tylko z tradycyjnego punktu widzenia, ale również w kontekście badań nad składnikami roślin i procesami utleniania.
Liść winorośli i mikrokrążenie
Liście winorośli czerwonej zawierają szeroką gamę flawonoidów i polifenoli.
Szczególnie interesujące są ich badania naukowe dotyczące naczyń żylnych i mikrokrążenia.
Badania kliniczne wykorzystujące standaryzowane wyciągi z liści winorośli miały na celu między innymi ocenę zmian mikrokrążenia i różnych parametrów w przewlekłych chorobach żylnych.⁶⁻⁷
Zawarte w produkcie polifenole są również przedmiotem badań ze względu na ich właściwości antyoksydacyjne i potencjalne interakcje ze strukturami naczyniowymi.⁸
To właśnie połączenie tradycyjnego zastosowania i badań klinicznych sprawiło, że liście winorośli czerwonej stały się ważnym obiektem badań w dziedzinie procesów naczyniowych żył.
Kasztanowiec i funkcja naczyń żylnych
Żadna inna roślina lecznicza nie była badana pod kątem wpływu na zdrowie żył tak intensywnie jak kasztanowiec.
Jego charakterystyczny składnik, escyna, należy do najlepiej przebadanych substancji roślinnych w tej dziedzinie.⁹
W kilku kontrolowanych badaniach i przeglądzie Cochrane'a zbadano zastosowanie standaryzowanych wyciągów z nasion kasztanowca w przewlekłej niewydolności żylnej.10 W badaniach tych analizowano takie parametry, jak obrzęk nóg, ból i inne objawy żylne.
Kasztanowiec zwyczajny zajmuje zatem szczególne miejsce w badaniach nad układem naczyniowym roślin, ponieważ dostępne są na jego temat stosunkowo obszerne dane kliniczne.
Miedź i mangan jako składniki metabolizmu tkanki łącznej
Oprócz wtórnych związków roślinnych, w strukturze ścian naczyń krwionośnych istotną rolę odgrywają także niezbędne pierwiastki śladowe.
Miedź przyczynia się do utrzymania prawidłowego stanu tkanki łącznej i pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym.
Mangan przyczynia się do prawidłowego tworzenia tkanki łącznej oraz wspomaga ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.
Oświadczenia te są oświadczeniami zdrowotnymi dopuszczonymi w Unii Europejskiej.
Oba te pierwiastki śladowe są zatem fizjologicznie powiązane z procesami strukturalnymi i antyoksydacyjnymi, które są również istotne dla długoterminowej stabilności tkanki naczyniowej i łącznej.
Dlaczego zdrowie naczyń krwionośnych wpływa na wiele struktur
Naczynia krwionośne nie składają się tylko z jednego rodzaju tkanki.
Komórki śródbłonka, struktury kolagenowe, włókna elastyny i systemy obrony antyoksydacyjnej stale ze sobą współpracują. Zmiany w jednym z tych obszarów mogą zatem wpływać również na inne struktury.
Właśnie dlatego współczesne badania nad układem naczyniowym biorą obecnie pod uwagę różne procesy równolegle: funkcję śródbłonka, stabilność tkanki łącznej, mikrokrążenie, a także stres oksydacyjny i zapalny.
Związki roślinne są coraz częściej badane nie tylko w oparciu o pojedynczy, wyizolowany mechanizm. Różne rośliny wytwarzają różne wtórne związki roślinne, które z kolei mogą brać udział w różnych procesach biologicznych.
Pokrzywa, liść winorośli i kasztanowiec są przedmiotem badań naukowych z różnych powodów – od substancji roślinnych o działaniu antyoksydacyjnym, przez mikrokrążenie, po funkcjonowanie naczyń żylnych.
Źródła
[1] Förstermann U, Münzel T. Dysfunkcja śródbłonka i choroby naczyniowe. Circ Res. 2006.
[2] Gimbrone MA, García-Cardeña G. Biologia komórek śródbłonka i choroby naczyń. Circ Res. 2016.
[3] Madamanchi NR i wsp. Stres oksydacyjny i choroby naczyniowe. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2005.
[4] Chrubasik JE i in. Urtica dioica: przegląd jej zastosowań leczniczych. Fitomedycyna. 2007.
[5] Gülçin I i in. Aktywność przeciwutleniająca Urtica dioica. J Ethnopharmacol. 2004.
[6] Kalus U i in. Poprawa mikrokrążenia dzięki ekstraktowi z liści czerwonej winorośli. Badania farmaceutyczne. 2004.
[7] Rabe E i in. Skuteczność ekstraktu z liści winorośli czerwonej w leczeniu przewlekłych chorób żylnych. Badania farmaceutyczne. 2011.
[8] Terra X i wsp. Polifenole winogronowe i ochrona naczyń krwionośnych. Żywienie. 2009.
[9] Sirtori CR. Escyna: farmakologia i zastosowania terapeutyczne. Pharmacol Res. 2001.
[10] Pittler MH, Ernst E. Ekstrakt z nasion kasztanowca na przewlekłą niewydolność żylną. Cochrane Database Syst Rev. 2012.