Trzy obszary badawcze, jedno powiązanie biologiczne
Wiśnia kwaśna to jeden z niewielu owoców, które badano na ludziach w trzech obszarach, które są ze sobą biologicznie bliżej powiązane, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka: regeneracja mięśni po intensywnym wysiłku, jakość snu i sprawność poznawcza w podeszłym wieku.
Wspólnym mianownikiem są procesy kluczowe dla regeneracji i długoterminowego funkcjonowania komórek. Po wysiłku fizycznym wzrasta poziom stresu oksydacyjnego i markerów stanu zapalnego, podczas gdy siła mięśni chwilowo spada. Sen jest ściśle powiązany z regulacją hormonalną, aktywnością układu odpornościowego i regeneracją neuronów. Sprawność poznawcza w podeszłym wieku zależy również między innymi od funkcji naczyń krwionośnych, ochrony komórek i prawidłowej regulacji procesów zapalnych.
To właśnie na tym styku charakterystyczne składniki wiśni kwaśnej nabierają szczególnego znaczenia: antocyjany i inne polifenole. Nadają one owocom intensywny czerwony kolor i od lat są badane pod kątem ich właściwości antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych.
Najlepiej można zrozumieć to powiązanie poprzez badania nad sportem, ponieważ pozwalają one zmierzyć, jak duże obciążenie przeżywa ciało i jak szybko powraca ono do swojej wyjściowej sprawności.
Wiśnia kwaśna i regeneracja mięśni
Żaden aspekt dotyczący wiśni kwaśnych nie został tak dogłębnie przebadany jak regeneracja po wysiłku fizycznym.
W jednym ze znanych badań na ludziach przebadano 20 sportowców amatorów, którzy otrzymywali sok z wiśni cierpkiej lub placebo przed, w trakcie i po maratonie. Przyjmowanie rozpoczęto pięć dni przed wyścigiem, kontynuowano w dniu maratonu i zakończono 48 godzin później. Następnie zbadano markery uszkodzenia mięśni, stanu zapalnego, stresu oksydacyjnego i regeneracji siły mięśniowej.[1]
W grupie wiśni kwaśnych zaobserwowano szybszą regenerację siły izometrycznej mięśni. Jednocześnie niektóre markery stanu zapalnego, w tym interleukina-6 i białko C-reaktywne, były niższe w porównaniu z grupą placebo.[1]
Interesujący jest nie tylko efekt, ale także czas spożycia. Wiśnia kwaśna była spożywana kilka dni przed wysiłkiem. W żywieniu sportowców koncepcja ta jest czasami określana jako „przed-regeneracja”: ukierunkowane przygotowanie organizmu do intensywnego wysiłku, aby późniejsza regeneracja była bardziej efektywna.
W systematycznym przeglądzie z metaanalizą oceniono 14 badań dotyczących spożycia produktów z wiśni cierpkiej w połączeniu z intensywnym wysiłkiem fizycznym. Wśród badanych efektów znalazły się: siła mięśni, bolesność mięśni, wydolność skokowa, kinaza kreatynowa, białko C-reaktywne, interleukina-6 i TNF-alfa.[2]
Autorzy doszli do wniosku, że produkty na bazie wiśni mogą wspomagać niektóre aspekty regeneracji po intensywnym wysiłku fizycznym, w szczególności odbudowę siły mięśni.[2]
Badania sportowe nad wiśniami kwaśnymi nie wskazują na krótkotrwałą poprawę wydolności. Bardziej interesujący jest okres, który następuje później: jak organizm reguluje reakcje zapalne, równoważy stres oksydacyjny i stopniowo odzyskuje sprawność.
Wiśnie jako naturalne źródło melatoniny
Fakt, że wiśnie kwaśne były również badane w badaniach nad snem, jest mniej zaskakujący, niż mogłoby się początkowo wydawać. Sen jest jednym z najważniejszych okresów, w których zachodzą właśnie tego typu procesy regeneracyjne i regulacyjne.
Wiśnie kwaśne należą do nielicznych produktów spożywczych, w których stwierdzono naturalne występowanie melatoniny.Hormon ten, produkowany przez organizm, odgrywa kluczową rolę w regulacji naszego cyklu snu i czuwania.
W badaniu z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo, 20 zdrowych dorosłych przyjmowało koncentrat z wiśni cierpkiej lub placebo przez siedem dni. Stężenie metabolitu melatoniny w moczu, 6-sulfatoksymelatoniny, znacząco wzrosło po podaniu koncentratu z wiśni cierpkiej. Jednocześnie poprawił się całkowity czas snu i jego efektywność.[3]
Związek ten stał się jeszcze wyraźniejszy w mniejszym badaniu pilotażowym z udziałem osób starszych cierpiących na bezsenność. Uczestnicy otrzymywali sok z wiśni cierpkiej lub placebo dwa razy dziennie przez dwa tygodnie. W grupie z wiśnią cierpkim czas snu wydłużył się o 84 minuty w porównaniu z grupą placebo.[4]
Szczególnie interesujące jest to, że autorzy nie tylko omówili naturalną zawartość melatoniny w wiśniach kwaśnych. Zbadali również jej możliwy wpływ na metabolizm tryptofanu. Niektóre polifenole, w tym procyjanidynę B-2, mogą zatem przyczyniać się do zapewnienia większej ilości tryptofanu dostępnego do produkcji serotoniny i melatoniny.[4]
Oznacza to, że rola wiśni w śnie nie ogranicza się wyłącznie do melatoniny. Bardziej interesująca jest interakcja między melatoniną, polifenolami, metabolizmem tryptofanu i procesami biologicznymi wspomagającymi nocną regenerację.
Wiśnia kwaśna a sprawność poznawcza w podeszłym wieku
Inny obszar badań skupia się na sprawności poznawczej osób starszych.
W badaniu klinicznym 37 zdrowych dorosłych w wieku od 65 do 80 lat otrzymywało sok z wiśni cierpkiej lub placebo przez dwanaście tygodni. Uczestnicy nie mieli żadnych zaburzeń funkcji poznawczych na początku badania. Wśród badanych parametrów znalazły się subiektywna sprawność pamięci, uwaga, czas reakcji oraz różne obiektywne testy poznawcze.[5]
Po dwunastu tygodniach grupa spożywająca wiśnie kwaśne odnotowała poprawę w kilku obszarach. Zanotowano między innymi lepsze wyniki w zakresie uwagi wzrokowej, szybkości reakcji i wydajności pamięci.[5]
Mózg jest szczególnie wrażliwy na stres oksydacyjny i zmiany w przepływie krwi. Polifenole są badane właśnie w tym kontekście, ponieważ nie tylko posiadają właściwości antyoksydacyjne, ale mogą również wpływać na biologiczne szlaki sygnałowe, które są ważne dla naczyń krwionośnych, regulacji stanów zapalnych i funkcji neuronalnych.
Wiśnia wpisuje się zatem w szerszy obraz: związki roślinne nie są już postrzegane wyłącznie jako przeciwutleniacze. Coraz większe zainteresowanie skupia się na ich interakcji z systemami regulacyjnymi organizmu.
Wspólny mianownik biologiczny
Badania nad wiśniami kwaśnymi początkowo wydają się bardzo różne: maratończycy, zdrowi dorośli poddawani badaniom w laboratorium snu oraz osoby starsze poddawane testom poznawczym.
Wspólnym mianownikiem jest jednak podłoże biologiczne.
Wszystkie trzy obszary obejmują układy wrażliwe na stres oksydacyjny, reakcje zapalne i zmiany w funkcjonowaniu naczyń. Tkanka mięśniowa wymaga regeneracji po wysiłku. Sen jest ściśle powiązany z regulacją hormonalną, aktywnością układu odpornościowego i regeneracją neuronów. Sprawność poznawcza w podeszłym wieku zależy od stabilnego przepływu krwi, ochrony komórek i prawidłowej regulacji procesów zapalnych.
Właśnie dlatego wiśnia kwaśna jest o wiele ciekawsza z naukowego punktu widzenia, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.
Nie jest to izolowany składnik aktywny, lecz naturalny kompleks związków roślinnych, składający się z antocyjanów, polifenoli, melatoniny i innych składników charakterystycznych dla owoców. To połączenie wyjaśnia, dlaczego pojawia się w tak różnorodnych dziedzinach badań.
Źródła
[1] Howatson G, McHugh MP, Hill JA, Brouner J, Jewell AP, van Someren KA, Shave RE, Howatson SA. Wpływ soku z wiśni cierpkiej na wskaźniki regeneracji po biegu maratońskim. Skandynawskie czasopismo medyczne & Nauka w sporcie. 2010;20(6):843–852.
[2] Vitale KC, Hueglin S, Broad E. Suplementacja wiśnią tartaryjską i regeneracja po intensywnym wysiłku fizycznym: przegląd systematyczny i metaanaliza. Międzynarodowe czasopismo żywienia sportowego i metabolizmu podczas ćwiczeń. 2021;31(2):154–167.
[3] Howatson G, Bell PG, Tallent J, Middleton B, McHugh MP, Ellis J. Wpływ soku z wiśni cierpkiej (Prunus cerasus) na poziom melatoniny i poprawę jakości snu. Europejskie czasopismo żywieniowe. 2012;51(8):909–916.
[4] Losso JN, Finley JW, Karki N, Liu AG, Prudente A, Tipton R, Yu Y, Greenway FL. Badanie pilotażowe soku z wiśni cierpkiej w leczeniu bezsenności i badanie mechanizmów działania. Amerykańskie czasopismo terapeutyczne. 2018;25(2):e194–e201.
[5] Chai SC, Jerusik J, Davis K, Wright RS, Zhang Z. Wpływ soku z wiśni Montmorency na sprawność poznawczą u osób starszych: badanie randomizowane kontrolowane. Żywność & Funkcja. 2019;10(7):4423–4431.