Kiedy procesy metaboliczne oddziałują na siebie
Dlaczego u niektórych osób, pomimo niezmienionej diety, występuje podwyższony poziom cukru we krwi, wysoki poziom cholesterolu lub łatwiejszy przyrost masy ciała? Przez długi czas te zmiany uważano za odrębne problemy. Dziś badania malują inny obraz.
Poziom cukru we krwi, metabolizm tłuszczów, masa ciała i bilans energetyczny są regulowane poprzez ściśle ze sobą powiązane szlaki sygnałowe. Jeśli jeden z tych układów ulegnie zaburzeniu równowagi, skutki często nie ograniczają się do pojedynczej wartości laboratoryjnej.[1]
Właśnie dlatego zainteresowanie naukowe coraz bardziej koncentruje się na substancjach, które mogą wpływać na kilka z tych procesów jednocześnie. Jednym z najintensywniej badanych produktów naturalnych w tym kontekście jest berberyna.[2]
Metabolizm zaczyna się w komórce, a nie w laboratorium.
Wartości laboratoryjne, takie jak poziom cukru we krwi na czczo czy poziom cholesterolu, odzwierciedlają jedynie część procesu metabolicznego. Kluczowe jest to, co dzieje się w komórkach na godziny, a nawet lata wcześniej.
Gdy komórki są mniej wrażliwe na insulinę, glukoza jest wolniej wchłaniana z krwi do tkanek. Jednocześnie może dojść do zmian w metabolizmie tłuszczów, produkcji i magazynowaniu energii.[3]
Zmiany te często rozwijają się stopniowo i przez długi czas pozostają niezauważone. Znaczna część obecnych badań nad metabolizmem koncentruje się właśnie na tej wczesnej fazie.
Dlaczego berberynę bada się nie tylko w kontekście wpływu na poziom cukru we krwi
Berberynę początkowo badano głównie w kontekście regulacji poziomu cukru we krwi. Tymczasem liczne randomizowane badania kontrolowane i metaanalizy ujawniają szerszy obraz.
Oprócz zmian stężenia glukozy we krwi na czczo, HbA1c i wrażliwości na insulinę, w różnych przeglądach odnotowano również zmiany stężenia cholesterolu LDL, trójglicerydów i cholesterolu całkowitego.[2,8]
Dowodzi to natomiast, że metabolizm cukru i tłuszczów jest ściślej ze sobą powiązany, niż długo zakładano.
Związek ten wyjaśnia, dlaczego berberynę bada się obecnie nie tylko w kontekście indywidualnych wartości laboratoryjnych, ale coraz częściej jako składnik złożonych procesów regulacji metabolizmu.
Dlaczego metabolizm wpływa na masę ciała
Wiele osób utożsamia regulację masy ciała wyłącznie z kaloriami. W rzeczywistości jednak metabolizm decyduje również o tym, jak efektywnie energia jest wykorzystywana, magazynowana lub uwalniana.
Insulina odgrywa kluczową rolę w tym procesie. Jeśli komórki stają się mniej wrażliwe na ten hormon, zmienia się nie tylko regulacja poziomu cukru we krwi, ale często także sposób, w jaki organizm wykorzystuje rezerwy energii.[5]
W związku z tym przeprowadzono kilka metaanaliz badających, czy berberyna wiąże się ze zmianami masy ciała, wskaźnika masy ciała i obwodu talii.[2]
Obserwowane efekty są generalnie umiarkowane. Niemniej jednak wyniki po raz kolejny pokazują, jak ściśle regulacja metabolizmu i masa ciała są ze sobą powiązane.
Zaskakujące odkrycie w jelitach
Jedno z najbardziej fascynujących odkryć ostatnich lat zaczęło się od sprzeczności.
Berberyna wchłania się w jelitach jedynie w stosunkowo niewielkim stopniu. Niemniej jednak badania kliniczne wykazują mierzalne zmiany parametrów metabolicznych.
Przez długi czas trudno było to wyjaśnić.
Obecnie naukowcy zakładają, że część efektów biologicznych może mieć swoje źródło w jelitach. Badania pokazują, że berberyna może wpływać na skład mikrobiomu jelitowego i metabolizm kwasów żółciowych – dwa systemy ściśle powiązane z metabolizmem glukozy i tłuszczów.[4]
To odkrycie poszerzyło wiedzę naukową na temat metabolizmu. Jelita są obecnie uważane nie tylko za narząd trawienny, ale także za ważny regulator wielu procesów metabolicznych.
Co wyróżnia berberynę spośród wielu innych substancji roślinnych
Wiele substancji naturalnych bada się pod kątem pojedynczej właściwości – na przykład ich działania antyoksydacyjnego lub przeciwzapalnego.
Berberyna jest wyjątkiem od tej reguły.
Badania nie skupiają się wyłącznie na izolowanym mechanizmie, ale także na tym, jak związek roślinny może wpływać jednocześnie na różne sieci metaboliczne. Należą do nich między innymi: reakcja na insulinę, metabolizm lipidów, równowaga energetyczna komórek oraz komunikacja między jelitami a wątrobą.[8]
To właśnie ta systemowa perspektywa sprawia, że berberyna jest jednym z najintensywniej badanych naturalnych produktów w dziedzinie badań metabolicznych.
Źródła
[1] Petersen MC, Shulman GI. Mechanizmy działania insuliny i insulinooporności. Przeglądy Fizjologiczne. 2018;98(4):2133–2223.
[2] Liu D, Zhao H, Zhang Y, Hu J, Xu H i in. Skuteczność i bezpieczeństwo berberyny w kontekście wpływu na składowe zespołu metabolicznego: systematyczny przegląd i metaanaliza randomizowanych badań kontrolowanych placebo. Granice Farmakologii. 2025;16:1572197.
[3] Hu J, Liao X i in. Berberyna i wyniki zdrowotne: przegląd przeglądów systematycznych. BMC Medycyna Komplementarna i Terapie. 2025.
[4] Yang F, Gao R, Luo X, Liu R, Xiong D. Berberyna wpływa na wiele chorób poprzez modyfikację mikroflory jelitowej. Granice Żywienia. 2023;10:1187718.
[5] Zhang X i in. Mechanizmy molekularne, cele i potencjał kliniczny berberyny w chorobach związanych z metabolizmem. Granice Farmakologii. 2024.
[6] López-Otín C, Blasco MA, Partridge L, Serrano M, Kroemer G. Cechy starzenia się: rozszerzający się wszechświat. Komórka. 2023;186(2):243–278.
[7] Amerykańskie Stowarzyszenie Diabetologiczne. Standardy opieki w cukrzycy — 2025. Opieka nad chorymi na cukrzycę. 2025.
[8] Cicero AFG, Fogacci F, Banach M. Berberyna i choroby metaboliczne: od mechanizmów molekularnych do dowodów klinicznych. Składniki odżywcze. 2024.
[9] Feng R, Shou JW, Zhao ZX i in. Przekształcenie berberyny w formę wchłanialną w jelitach przez mikrobiotę jelitową. Raporty naukowe. 2015.