Wraz z nadejściem chłodniejszych miesięcy wzrasta liczba infekcji dróg oddechowych. Przeziębienia z drapaniem w gardle, kaszlem i zatkanym nosem to nawracające objawy u wielu osób w okresie jesienno-zimowym. Szczególnie uciążliwe są infekcje, które występują często lub trwają kilka dni, znacząco utrudniając codzienne życie.

Nasuwa się fundamentalne pytanie: jakie mechanizmy determinują reakcję naszego organizmu na patogeny? I jaką rolę mogą w tym odegrać naturalne substancje roślinne?

Jedną z najbardziej znanych roślin w tym kontekście jest jeżówka purpurowa (Echinacea), znana również jako jeżówka purpurowa. Jest ona stosowana w tradycyjnej medycynie ziołowej od wieków. Współczesna nauka bada jej składniki i bada między innymi jej związek z układem odpornościowym i przeziębieniami.

Nasz układ odpornościowy: współpraca wyspecjalizowanych komórek

Nasz układ odpornościowy to złożona sieć wyspecjalizowanych komórek, tkanek i cząsteczek sygnałowych. Składa się z dwóch ściśle ze sobą powiązanych obszarów: wrodzonego i adaptacyjnego układu odpornościowego.

Wrodzony układ odpornościowy stanowi pierwszą linię obrony. Makrofagi pochłaniają i rozkładają patogeny. Komórki NK (naturalni zabójcy), znane również jako komórki NK, rozpoznają i eliminują między innymi komórki organizmu zakażone wirusem. Te mechanizmy obronne reagują szybko i w dużej mierze nieswoiście.

Nabyty układ odpornościowy uzupełnia te procesy wyspecjalizowanymi limfocytami T i B. Reaguje on specyficznie na określone patogeny i rozwija pamięć immunologiczną, dzięki czemu organizm może reagować szybciej przy ponownym kontakcie.

Aby umożliwić współpracę obu obszarów, komórki układu odpornościowego komunikują się za pomocą substancji przekaźnikowych zwanych cytokinami.

Kluczowym czynnikiem jest równowaga między aktywacją a regulacją. Układ odpornościowy musi reagować szybko i skutecznie, nie pozwalając procesom zapalnym wymknąć się spod kontroli.

Tego rodzaju złożone ścieżki sygnałowe są również przedmiotem części badań nad jeżówką.

Echinacea: Roślina lecznicza o długiej tradycji

Echinacea pochodzi z północnoamerykańskich prerii. Różne społeczności tubylcze tradycyjnie stosowały tę roślinę na ból gardła, przeziębienia i do zewnętrznej pielęgnacji ran.

Później jeżówka znalazła swoje miejsce w europejskiej medycynie ziołowej i do dziś pozostaje jedną z najbardziej znanych roślin leczniczych w tym regionie.

Swoją nazwę zawdzięcza efektownemu kwiatostanowi. Greckie słowo echinos Oznacza jeża i nawiązuje do charakterystycznego, kolczastego kwiatostanu.

Spośród różnych gatunków jeżówki trzy są szczególnie ważne:

• Echinacea purpurea, jeżówka purpurowa

• Echinacea angustifolia, jeżówka wąskolistna

• Echinacea pallida, jeżówka blada

Chociaż gatunki te są blisko spokrewnione, różnią się składem. Nawet w obrębie jednej rośliny korzenie, liście i kwiaty mają różne profile kompozycyjne.

Do charakterystycznych substancji roślinnych zalicza się alkamidy, pochodne kwasu kawowego i polisacharydy.

Szczególnie interesujące są alkamidy.Te rozpuszczalne w tłuszczach związki mogą oddziaływać z receptorem kannabinoidowym CB2, który znajduje się między innymi na komórkach układu odpornościowego i bierze udział w regulacji szlaków sygnałowych w komórkach.

Badania eksperymentalne skupiają się zatem na tym, w jaki sposób składniki jeżówki mogą wpływać na aktywność komórek układu odpornościowego i uwalnianie niektórych substancji przekaźnikowych.

A co z badaniami klinicznymi na ludziach?

Echinacea i przeziębienia: co pokazują badania na ludziach

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu z 2012 r. analizowano stosowanie preparatu z jeżówki purpurowej u 755 zdrowych dorosłych w okresie czterech miesięcy.1

Badany okaz wykonano głównie z nadziemnych części roślin.

W okresie objętym badaniem odnotowano 149 przypadków przeziębienia w grupie jeżówki w porównaniu do 188 w grupie placebo.1

Zaobserwowano również różnicę w całkowitej liczbie dni z zimnem: w grupie jeżówki odnotowano 672 dni z zimnem, w porównaniu do 850 w grupie placebo. Odpowiada to około 21% mniejszej liczbie udokumentowanych dni z zimnem.¹

Ponadto badacze zaobserwowali różnice w częstości nawracających przeziębień i niektórych infekcji dróg oddechowych potwierdzonych zakażeniem wirusowym.

Badanie dostarcza interesujących danych klinicznych na temat konkretnego preparatu z jeżówki i jego zastosowania w okresie przeziębień.

Co wykazało obszerne badanie przeglądowe dotyczące jeżówki

Oprócz pojedynczych badań na ludziach istnieją także opracowania naukowe analizujące kilka badań łącznie.

W przeglądzie Cochrane z 2014 r. oceniono 24 randomizowane badania z podwójnie ślepą próbą, w których wzięło udział łącznie 4631 osób.²

W badaniu sprawdzano, czy różne preparaty z jeżówki mogą zapobiegać przeziębieniom lub wpływać na ich przebieg.

Eksploracyjna analiza badań profilaktycznych wykazała, że ​​ryzyko przeziębienia może zostać względnie zmniejszone o około 10–20%.²

Jednakże indywidualne porównania nie osiągnęły istotności statystycznej.

Ważnym punktem tego przeglądu są różnice między badanymi preparatami. Nie wszystkie jeżówki są takie same.

W zależności od gatunku rośliny, użytej części rośliny, procesu produkcyjnego i dawki, profile składników mogą się znacznie różnić.

Różnice te są szczególnie istotne dla interpretacji badań naukowych. Wyników uzyskanych z jednym konkretnym ekstraktem nie można automatycznie odnieść do każdego innego preparatu z jeżówki.

Echinacea angustifolia: Co wyróżnia ten korzeń

Chociaż Echinacea purpurea była przedmiotem licznych badań klinicznych, Echinacea angustifolia ma również długą tradycję w ziołolecznictwie.

Jeżówka wąskolistna wyróżnia się przede wszystkim korzeniem, który zawiera wiele charakterystycznych wtórnych związków roślinnych.

Należą do nich alkamidy i pochodne kwasu kawowego, takie jak echinakozyd.

Alkamidy stały się przedmiotem badań eksperymentalnych, ponieważ niektórzy ich przedstawiciele mogą oddziaływać z receptorem kannabinoidowym CB2.

Receptor ten znajduje się między innymi na komórkach układu odpornościowego i bierze udział w regulacji różnych szlaków sygnałowych komórek.

Echinakozyd to kolejny interesujący składnik korzenia. Ten związek fenolowy jest badany, szczególnie pod kątem jego właściwości antyoksydacyjnych.

Łącznie te grupy substancji kształtują charakterystyczny profil składników Echinacea angustifolia.

Ważne jest rozróżnienie poszczególnych gatunków jeżówki. Wyniki badań klinicznych z jeżówką purpurową nie opisują automatycznie właściwości ekstraktu z korzenia jeżówki wąskolistnej (Echinacea angustifolia).

Dlaczego gatunek rośliny, część rośliny i jej ekstrakcja są tak istotne

W przypadku ekstraktów roślinnych sama nazwa rośliny nie jest czynnikiem decydującym.

Użyta część rośliny również może mieć istotne znaczenie. Korzenie, liście i kwiaty zawierają czasami różne stężenia niektórych wtórnych związków roślinnych.

Do tego dochodzą warunki uprawy i przetwarzania.

Podczas gdy zwykły proszek roślinny zawiera wysuszony i zmielony materiał wyjściowy, ekstrakcja polega na ukierunkowanym usuwaniu i zagęszczaniu określonych składników.

W zależności od metody ekstrakcji, można uzyskać różne kompozycje.

Dlatego przy ocenie ekstraktu z jeżówki ważnymi cechami jakościowymi są jasno określone pochodzenie botaniczne, użyta część rośliny i możliwa do zweryfikowania standaryzacja wybranych składników.

To rozróżnienie odgrywa kluczową rolę, zwłaszcza w interpretacji badań naukowych.

Echinacea między tradycją a nowoczesnymi badaniami immunologicznymi

Echinacea łączy w sobie wielowiekowe zastosowanie w tradycyjnej medycynie ziołowej z aktualnymi pytaniami naukowymi.

Nacisk położony jest zarówno na charakterystyczne składniki różnych gatunków jeżówki, jak i na ich możliwe interakcje ze szlakami sygnałowymi układu immunologicznego.

Ponadto badania kliniczne badały korelację pomiędzy niektórymi preparatami z jeżówki a częstością i czasem trwania przeziębień.

Szczególnie interesujące jest to, jak bardzo poszczególne rodzaje i preparaty mogą się od siebie różnić.

Chociaż Echinacea purpurea, Echinacea angustifolia i Echinacea pallida należą do tego samego rodzaju roślin, mają one różne profile składników. Wybór między korzeniami a nadziemnymi częściami rośliny również wpływa na jej skład.

Echinacea pokazuje zatem wyjątkowo wyraźnie, dlaczego we współczesnych badaniach nad roślinami ważna jest nie tylko sama roślina, ale także jej dokładne pochodzenie botaniczne i sposób przetwarzania.

Źródła

¹ Jawad M, Schoop R, Suter A, Klein P, Eccles R. Profil bezpieczeństwa i skuteczności Echinacea purpurea w zapobieganiu napadom przeziębienia: badanie randomizowane, z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo. Medycyna komplementarna i alternatywna oparta na dowodach. 2012;2012:841315. https://doi.org/10.1155/2012/841315

² Karsch-Völk M, Barrett B, Kiefer D, Bauer R, Ardjomand-Woelkart K, Linde K. Echinacea do zapobiegania i leczenia przeziębienia. Baza danych przeglądów systematycznych Cochrane. 2014;CD000530. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000530.pub3